HELLOMOTO - Motorola's geschiedenis

Vorig artikel Volgend artikel

Het Amerikaanse Motorola heeft de nodige moeite om de dynamische ontwikkelingen in de mobiele telecommunicatie bij te houden. Na een paar gigantische succesnummers is de mobiele tak van het bedrijf bijna op sterven na dood, en pas recent ligt het niet meer aan de beademing. Weinig mensen realiseren zich dat Motorola de basis heeft gelegd voor de mobiele telecommunicatie. Hoe, dat lees je in deze Motohistory.

Inleiding

Inleiding

Zoals ik voor de lezers van MobileCowboys al eerder de geschiedenis van Nokia uit de doeken deed, is dit een royale duik in Motorola's verleden, een bedrijf dat sinds eind jaren twintig van ongelooflijk groot belang is geweest voor de ontwikkeling van de mobiele telefonie op aarde, en (letterlijk) daarbuiten. 

De hieronder gepubliceerde, uitgebreide geschiedenis van Motorola werd eind 2004 geschreven en verscheen in 2005 onder de titel Motorola Vernieuwt in het tijdschrift Telecom Update Magazine. Het was onderdeel van een korte serie waarin de geschiedenis van een aantal oude industrieën in de telecomsector werd belicht. De geschiedenis verandert natuurlijk niet, dus de oorspronkelijke tekst is zoveel mogelijk intact gehouden, maar uitgebreid en met een laatste hoofdstuk geaktualiseerd.

Hieronder een hele reeks logo's van Motorola van de allereerste tot heden.

Motorola%20logos

Update 3 januari 2011

Toevallig wordt daags na het publiceren van dit artikel een al wat langer circulerend gerucht bevestigd. Op dinsdag 4 januari splitst Motorola het aandeel in twee delen. Officiëel moet dat nog bekendgemaakt worden, maar de WSJ wist het eerder vandaag al te melden.

De handelsbenaming gaat van MOT, naar Motorola Mobility Holdings Inc. (MMI) en Motorola Solutions Inc. (MSI). De "Mobility Holdings Inc." richt zich vanaf 4 januari 2011 op alles wat te maken heeft met mobiele telecommunicatie en dergelijke. En dat bedrijf krijgt dus een nieuw logo, hoewel alleen de kleur verandert, naar knalrood...

MotoRed

Paul Galvin, founding father

Paul Galvin, founding father

Motorola’s oprichter Paul Galvin wordt in 1895 geboren in het kleine Harvard in de staat Illinois als zoon van een Ierse barman. Door de crisisjaren wordt het niets met zijn opleiding en zoekt hij z´n eigen weg in de in die tijd nog nieuwe industrie van de consumentenelektronica.

In 1928 richt hij met zijn broer Joseph zijn bedrijf op onder de naam Galvin Manufacturing Corporation. De eerste twee jaar van zijn bestaan legt de firma zich toe op de productie van de battery eliminator, een soort transformator die batterijen overbodig maakt, doordat het batterijgevoede radio’s via het stopcontact op het standaard voltage laat werken. Het product wordt geen groot succes, maar het bedrijf heeft in 1928 vijf mensen in dienst en maakt in dat jaar iets meer dan $6000 winst.

Paul%20Galvin%20portret

Achteraf gezien had Paul Galvin geen ongunstiger tijdstip kunnen treffen. Op 29 oktober 1929 stort Wall Street in. Op die beroemde Zwarte Dinsdag doet de Grote Depressie ("the Great Crash") zijn intrede in de Verenigde Staten. Met een slimme handelsgeest, een groot incasseringsvermogen en tomeloze inzet weet Galvin zijn bedrijf toch in leven te houden.

In 1930 droomt Paul Galvin van een autoradio als massaproduct (zoals Bill Gates later een PC in iedere huiskamer voorziet). De autoradio is in die jaren een uiterst kostbare luxe. De naam die hij voor zijn betaalbare autoradio kiest is Motorola: een samenstelling van “motor” en “Victrola”. De laatste is het merk platenspeler uit de eerste helft van de vorige eeuw, die nog steeds bekend is dankzij de gevlekte terriër die braaf luistert naar His Master’s Voice. De bezitter van een Motorola had als het ware altijd muziek bij zich in de auto.

His%20masters%20voice

In die jaren zoekt hij een financier om de eerste goedkope autoradio te produceren. Naar verluidt besluit hij het apparaat te installeren in de auto van de plaatselijke bankier. Die eerste deal lijkt al op voorhand gesloten, maar mislukt bijna als het ding vrijwel direct brand veroorzaakt onder de motorkap. 

first%20car%20radio

Tweerichtingsverkeer

Tot 1936 verloopt de elektronische communicatie nog als éénrichtingsverkeer, omdat de radio uitsluitend als ontvanger dient. In dat jaar bedenkt Paul Galvin echter de radioset voor de politie, die daarmee op dezelfde frequentie kan communiceren: de Police Cruiser.

Motorola%20Police%20Cruiser%201936

In de Tweede Wereldoorlog laat Motorola zien dat het wat communicatie betreft nog veel meer in huis heeft, met de handie-talkie SCR536, de oerversie van de mobiele telefonie (en ruim een halve eeuw later curieus genoeg ook van de Duitse term “handy” voor mobiele telefoon).

Handie%20Talkie

Drie jaar later wordt die geperfectioneerd in de ruim zeventien kilo zware SCR300, de eerste “walkie talkie” (voor het laatst wereldwijd te zien in Spielberg’s Saving Private Ryan).

saving%20private%20ryan

De SCR300 werkt op de FM-frequentie en heeft daarom een veel groter bereik (ruim 30 kilometer). Tijdens de Tweede Wereldoorlog produceert Motorola rond de vijftigduizend exemplaren van dit type. Als Motorola in 1943 naar de beurs gaat kost het eerste aandeel $8,50.

Eerste%20Motorola%20aandeel 

Na WOII & Een enorme sprong

Na WOII

Korte na de Tweede Wereldoorlog – in 1946 – ontwikkelt Motorola de eerste autotelefoon, die alleen voor het bedrijfsleven betaalbaar is. Op de foto zie je Paul Galvin zelf trots bellen met zijn zijn autotelefoon.

Autotelefoon%201946

Een jaar later doet de eerste Motorola televisie zijn intrede, voor het voor die tijd absurd lage bedrag van $179. Daarvan worden er dat jaar meer dan 100.000 exemplaren verkocht.

Motorola%20TV

1947 is het jaar dat Paul Galvin zijn bedrijf officieel herdoopt tot Motorola Inc., hoewel de merknaam al sinds de jaren dertig wordt gebruikt voor de verschillende producten. Een jaar later worden de fabrieken van Ford en Chrysler voorzien van Motorola autoradio’s om deze direct te installeren.

Motorola%20car%20radio%20small

Het Motorola logo, de “emsignia”, wordt in 1955 vastgelegd – vrij laat in vergelijking met het beeldmerk van bijvoorbeeld Philips, dat al sinds de jaren dertig opduikt. Ondertussen is Motorola ook een van de grootste producenten van halfgeleiders ter wereld geworden.

Emsignia

In 1956 wordt de eerste “pager” (handie-Talkie radio pocket pager) geïntroduceerd, waarmee een gesproken boodschap naar een specifiek persoon wordt verzonden.

eerstepager

Twee jaar later introduceert Motorola de Motrac zender/ontvanger, die dankzij een eigen stroomvoorziening ook zonder draaiende automotor kan functioneren. De Motrac is twee keer zo duur als zijn voorgangers, maar toch een bestseller.

Motrac_400

In 1959 komt de eerste echte transistorradio van Motorola op de markt, de X11. Het is ook de eerste transistorradio die Motorola buiten Amerika laat produceren, in Japan (!).

Motorola%20X11

Datzelfde jaar overlijdt Paul Galvin veel te jong aan de gevolgen van leukemie. Hij was inmiddels voorzitter van het bestuur en had de dagelijkse leiding van het bedrijf overgedragen aan zijn zoon Robert W. Galvin, die twee belangrijke lessen van zijn vader ingeprent had gekregen: wees niet bang voor mislukkingen, en zie ze op tijd aankomen. Op de foto hieronder zie je hem met een protoype van een transistortelevisie, die Motorola overigens niet in productie zal nemen.

Bob%20Galvin

Een enorme sprong

In 1960 is de winst gegroeid tot ruim twaalf miljoen dollar en werken er inmiddels bijna 15.000 mensen voor Motorola. Het bedrijf breidt zich in de jaren zestig enorm uit met vestigingen over de hele wereld. De producten weten nota bene Moeder Aarde zelf te verlaten. Na het succes van haar communicatiemiddelen tijdens de Tweede Wereldoorlog, heeft Motorola ongetwijfeld een zeer goede verstandhouding met de Amerikaanse overheid opgebouwd. Motorola is dan ook betrokken bij vrijwel alle (al dan niet bemande) ruimtevaartprogramma’s van de Verenigde Staten, en in nauw contact met de mannen die het lot van de natie in handen hebben.

neil%20armstrong

Het grootste wapenfeit van de jaren zestig is dan ook dat de eerste woorden van Neil Armstrong’s vanaf de maan (“that’s one small step for a man, one giant leap for mankind”) worden gecommuniceerd middels een high-tech ontwerp van Motorola, dat niet alleen audio maar ook video doorgeeft. Ook de astronauten die in 1971 vrolijk rondcrossen in hun maanauto communiceren met een Motorola ontwerp, dat een afstand van maar liefst 386.000 kilometer met de aarde probleemloos overbrugt. Spectaculair, maar zeker niet Motorola’s laatste avontuur in het luchtledige.

iridium%20satelliet

De eerste mobiele telefoon

De eerste mobiele telefoon
In 1973 demonstreert Motorola de eerste versie van de DynaTAC, de afkorting voor Dynamic Total Area Coverage, officieel de eerste mobiele telefoon. Motorola heeft inmiddels afscheid genomen van het produceren van televisies, omdat de markt de vele producenten tegen elkaar uitspeelt. Robert Galvin vindt dat de mobiele telefoon de nieuwe moneymaker moet worden, maar ondervindt in eigen huis veel weerstand. Het is immers nog maar de vraag of de kosten van de immens complexe operatie ooit terugverdiend worden.

Motorola%20Dynatec%201973

De bedenker van het concept van mobiele telecommunicatie is Motorola´s Martin Cooper. Zijn medewerker Rudy Krolopp is bekend als de ontwerper van de eerste mobiele telefoon, maar staat in feite aan het hoofd van een team ingenieurs dat gerekend mag worden tot het beste dat de wereld op dat moment te bieden heeft. Op 17 oktober 1973 vraagt Motorola officieel patent aan op een “radio telephone system”. In het daarop volgende decennium zou nog het astronomische bedrag van honderd miljoen dollar worden geïnvesteerd voor er een cent aan werd verdiend. Hieronder Rudy Krolopp met twee van de eerste DynaTacs.

Rudy%20Krolopp%20met%20beide%20DynaTacs

Pas in 1983 vindt de DynaTAC officieel genade in de ogen van de de Federal Communications Commission. Die gaat niet over één nacht ijs, want het systeem wordt al jarenlang getest. De traagheid van de FCC leidt tot grote onvrede bij Robert Galvin, die met lede ogen aanziet hoe Japan op het punt staat hem in te halen. En let wel: dit speelt ongeveer vijf jaar vóórdat Nokia voor de ontwikkeling van mobiele telefoons kiest als de enige uitweg uit de enorme crisis waarin het in die tijd verkeert.

Bob Galvin zoekt contact met een oude bekende. George Bush sr kent hij nog uit de tijd dat deze hoofd was van de CIA. Bush voert een van de eerste mobiele telefoongesprekken in de geschiedenis met zijn vrouw Barbara, en vraagt daarna enthousiast of de president het ontwerp al gezien heeft. Dat blijkt niet het geval. Bush fungeert daarop als intermediair, en nadat Ronald Reagan voor het eerst met een DynaTAC gebeld heeft, laat hij de FCC weten dat hij het ding op de markt wil zien. Einde discussie.

Op 13 maart 1984 wordt de commerciële DynaTAC 8000X geïntroduceerd. Ruim tien jaar later is hij een slag kleiner dan het prototype, maar gaat niettemin de geschiedenis in als “baksteen”. Gewicht: 800 gram. Adviesprijs: $3.995. De belangstelling is overweldigend voor het product van Martin Cooper, de oervader van de mobiele telefoon.

Martin%20Cooper

Kleiner en kleiner

Kleiner en kleiner

Motorola’s volgende belangrijke stap in mobiele communicatie is de “Bravo numeric pager”, waarmee de bezitter kan worden opgeroepen – in zekere zin de primitieve voorloper van de later zo immens populaire buzzer. De pager weet ook al in 1986 miljoenen klanten te vinden.

MotorolaBravo

Maar nog belangrijker is de snelheid waarmee Motorola de omvang van de mobiele telefoon weet te verkleinen. De MicroTAC is in 1989 met 349 gram het lichtste model tot dan toe. Wereldwijd zijn er op dat moment nog maar 7 miljoen mensen die mobiel bellen.

motorola%20microtac

In 1996 brengt Motorola opnieuw de lichtste telefoon uit. De StarTAC is met slechts 88 gram zeer geliefd op een inmiddels immens gegroeide markt, waar de concurrentie uit Finland op het punt staat de markt te domineren met een schier onafzienbare reeks stijlvolle modellen.

Motorola%20Startac

Toch bedenkt Motorola als eerste dat er een markt is voor verwisselbare, kleurrijke frontjes en toetsenbordjes. Die primeur heeft Motorola met de Flare (in Nederland bekend geworden als Pocketline Figaro van KPN). De StarTAC rainbow is in 1997 een van de kleurrijkste mobiele telefoons op de markt.

motorola%20startac%20rainbow

Met de wezenlijk saaier vormgegeven Timeport heeft Motorola opnieuw een essentiële wereldprimeur, de allereerste triband mobiele telefoon - vanzelfsprekend een nieuwe hit in de zakenwereld.

motorola%20timeport

Met de beroemd geworden V-serie brengt Motorola een zich in hoog tempo ontwikkelende reeks schelpmodellen op de markt, waarmee het bedrijf in het nieuwe millennium nog eenmaal ieders aandacht op zich weet te vestigen. Hieronder een foto van de Motorola V50.

Motorola%20v501 

Outer Space: Iridium, een zorgenkind

Outer space!
Buiten de dampkring beperkt Motorola zich niet tot de eigen geschiedenis op de maan. Motorola is de grootste investeerder in het meest ambitieuze project ooit op het gebied van mobiele telecommunicatie: Iridium. Om het mogelijk te maken werkelijk overal op aarde mobiel bereikbaar te zijn – ook los van het gsm netwerk – is Iridium opgezet als netwerk dat communiceert via satellieten. De eerste plannen dateren uit 1987, al tien jaar later gaan er maar liefst 47 satellieten de lucht in. Het satellietnetwerk is voltooid in 1998, met in totaal 77 succesvol gelanceerde satellieten. Alles bij elkaar kost het de voor die tijd onwaarschijnlijke som van 5 miljard dollar voor het netwerk operatief is. Het overgrote deel van dat geld komt uit de kas van Motorola.

Iridium%20netwerk

Iridium, een zorgenkind
Door de al even torenhoge gebruikerskosten slaat het echter bepaald niet zo aan als gehoopt. Een klein half jaar nadat Iridium commercieel beschikbaar is, heeft het nog geen 10.000 klanten mondiaal. Prijzen van $3000 per toestel en $7 per minuut telefoneren, zijn niet van het type waar je eind jaren negentig massaal de handen voor op elkaar krijgt. Zeker niet op het moment dat mobiel telefoneren binnen handbereik van iedereen komt, en het bereik van het GSM netwerk ruim voldoende aanwezig (en veel goedkoper) is voor juist de zakenman of wereldreiziger die Iridium aan zich had willen binden.

iridium%20adventure

Nog geen drie jaar nadat Iridium zijn diensten commercieel aanbiedt, is het bedrijf gedwongen om het project op te geven. Er zijn niet de gehoopte 600.000, maar nog geen 20.000 klanten gevonden. Iridium is een technisch hoogstandje van de eerste orde, maar wordt een kwakkelend zorgenkindje dat de curatoren in maart 2000 te vondeling leggen. Uiteindelijk wordt het hele systeem voor een fooi van 25 miljoen dollar opgekocht, niet in de laatste plaats omdat het Amerikaanse ministerie van Defensie grote interesse heeft in het wereldomvattende communicatiesysteem. Het heeft echt maar een haar gescheeld of Motorola had het complete satellietnetwerk van inmiddels 88 peperdure satellieten in 2000 in de dampkring laten verbranden.

iridium

Zakelijk gezien is het de zwartste bladzijde in de geschiedenis van Motorola, en het bedrijf wordt er dan ook niet graag aan herinnerd. Of liever: helemaal niet. In de eigen geschiedschrijving op internet (die terecht trots vermeldt wat Motorola in de ruim 80 jaar van zijn bestaan bereikt heeft) blijft Iridium onvermeld. Het was dan ook "een ander bedrijf", Motorola zorgde slechts voor de financiering van dit meest innovatieve communicatieproject uit de menselijke geschiedenis. Daarma heeft het er officieel afstand van genomen, al produceert Motorola nog altijd satelliettelefoons...

Iridium9505

Iridium zelf leeft ondertussen voort (als Iridium Communications). Zonder de torenhoge investeringen die Motorola deed, kan het systeem nu veel goedkoper aan de man worden gebracht en is het nog altijd geliefd bij het Amerikaanse leger, en bij tal van groeperingen in onherbergzame gebieden waar de VS juist tegen strijdt. Maar zo commercieel succesvol als ooit gehoopt werd, zal het nooit meer worden.

Terug op aarde. Design en andere platforms

Terug op aarde

De V60 is in 2001 de eerste metalen mobiele telefoon. Het is opnieuw een kassucces voor Motorola, maar dat laat onverlet dat Motorola de eerste positie op deze markt al enige tijd heeft moeten afstaan aan het Finse Nokia, dat in de tweede helft van de jaren negentig zijn positie als marktleider verwerft. Motorola heeft geen afdoende antwoord op de stortvloed aan nieuwe ontwerpen van Nokia, dat met een doeltreffende combinatie van design en content de markt in korte tijd weet te domineren.

Motorola blijft weliswaar lange tijd tweede op de ranglijst, maar veel modellen missen in deze cruciale tweede helft van de jaren negentig de onmisbare charme en onweerstaanbare aantrekkingskracht op de consument. De betaalbare modellen zijn over het algemeen lomp en zwaar, de vaak onlogische menustructuur is lange tijd onderwerp van kritiek. Het duurt lang voordat Motorola een passend antwoord op de slagkracht van de concurrentie weet te formuleren.

Motorola%20v60%203

Design

Wat design betreft probeert Motorola het overdonderende Finse geweld wel te weerstaan. Maar het bedrijf slaagt daar niet echt in, tot de komst van de ultraslanke Razr V3. Het toestel met het extreem platte keyboard is wereldwijd nauwelijks aan te slepen en Motorola blijft erg lang goed aan de bal met een groot aantal van varianten op het immens populaire toestel, overigens zonder de heerschappij van Nokia in gevaar te brengen.

Motorazr%20V3

Andere platforms

Begin van het vorige decennium buigt ook Motorola zich over andere besturingssystemen, en het wedt heel even op twee paarden: Symbian en Windows Mobile. Op het Symbian OS zal de A780 alleen bij kenners enige herinnering oproepen.

Motorola%20A780%202

Wat Microsoft betreft komt Motorola niet verder dan de MPx200, een jaar later gevolgd door de MPx 220 (op Windows Mobile 2003), een robuust maar toch charmant ontworpen toestel dat het succes van de Razr echter bepaald niet kan evenaren.

Motorola%20MPx220%20closed

De fans van vernieuwend design kijken tevergeefs uit naar de Motorola MPx, die nooit verder komt dan het prototype maar er voor die tijd (2004) werkelijk revolutionair uitzag.

Motorola%20MPx%202

Daarna heeft Motorola de marketing met wisselend succes gericht op aparte namen van de toestellen. De wereld zag de komst van toesteltypes in kapitalen, met termen waarin zoveel mogelijk klinkers waren verwijderd. De PEBL, SLVR, ROKR, RIZR en nieuwe versies van de RAZR eisten veel aandacht in het portfolio op. Ook bezweek Motorola voor de verleiding van een zeer prijzig luxemodel: de AURA, die alleen al vanwege de adviesprijs van 2000 dollar vanzelfsprekend geen groot succes geworden is.

motoaura

Android: een nieuwe toekomst?

Android: een nieuwe toekomst?
En toen was er Android. Veel producenten wisten het nieuwe, gratis besturingssysteem aan te grijpen om hun serieuze omzetproblemen op te lossen of de gaten in hun portfolio op smartphonegebied te dichten.

HTC bood het de kans om te ontsnappen aan het voor consumenten steeds teleurstellender Windows Mobile, en voor producenten als Samsung en Sony Ericsson was het een zeer bruikbaar alternatief naast het eigen OS - Sony Ericsson had immers het eigen Symbian UIQ moeten opgeven en had naast Windows Mobile geen alternatief voor hun touchscreen devices. Android bood bovendien een solide basis om te concurreren tegen Apple's triomftocht met de iPhone, en vormt inmiddels niet in de laatste plaats de grootste bedreiging voor marktleider Nokia, dat vastberaden, maar wankelend doorgaat met het doorontwikkelen van Symbian als eigen platform.

motorola-milestone-1

Motorola zit dankzij Android ook niet bepaald stil en maakt aanvankelijk ook in Nederland indruk met de Milestone, zij het vooral bij de fijnproevers. Maar ondanks een flinke hoeveelheid nieuwe Android telefoons blijft het in Europa opvallend stil rond deze nieuwe producten. Na de Milestone is het merk vrijwel compleet uit zelfs de onine schappen verdwenen. Het enige toestel dat mondjesmaat beschikbaar is, is de stof- en waterdichte Motorola DEFY.

motorola%20Defy

Met dat beperkte aanbod in Europa valt er natuurlijk niet op te boksen tegen de immense hoeveelheid toestellen waamee de andere producenten de markt overspoelen. Toch was er in het derde kwartaal van 2010 positief nieuws te melden vanuit de VS: Motorola had weer winst gemaakt. Op een omzet van 2 miljard dollar maakte het bedrijf voor het eerst in jaren weer een winst van 3 miljoen dollar. Het is niet veel, maar het is tenminste geen verlies.

Van de bijna tien miljoen verkochte mobiele telefoons draaiden er bijna vier miljoen op het Android OS. Daarmee lijkt Android ook voor Motorola een belangrijk middel om uit het dal te klimmen, maar het zal niet genoeg zijn als ze hun werkterrein niet snel weten uit te breiden tot waar ze ooit zo visionair en oppermachtig waren: de hele wereld.

Marc Wielaert, januari 2011

PS: Bronvermelding beeldmateriaal

PS: Bronvermelding beeldmateriaal
Enkele foto's bij dit artikel heb ik een aantal jaar geleden gevonden voor de publicatie in 2005 en kan ik vreemd genoeg niet meer traceren op het web. Andere foto's zijn stockfoto's van de producent, of in sommige gevallen zo vaak op het web terug te vinden dat ik aan mag nemen dat ze rechtenvrij zijn.

Hieronder vind je een opsomming van de foto's en waar ik ze van het web "plukte" - sites en foto's van particuliere bloggers, verzamelaars en dergelijke. Ik hoop dat ze voor herplaatsing in dit artikel genoegen willen nemen met de bronvermelding van hun respectievelijke sites.

His Masters Voice, door Nic Barfield, "Lurcherlad"
http://www.flickr.com/photos/41162995@N06/3862718092

Motorola Police Cruiser: via Max's Museum
http://www.az-apco-nena.org/Museum/Max_Museum.htm

Motorola Car Radio 1948: van een advertentie op
http://www.grandcanyontuberadio.com/motorola/motorola5.html

Motorola Motrac: via Gemoto op 
http://www.gemoto.com/FM.htm

Motorola X11 transistor: via Bob Awtry
http://bobawtry.tripod.com/radioflyer/id15.html

Robert Galvin met prototype transistor tv: via
http://www.rexophone.com/?p=63

Rudy Krolopp met 2 DynaTacs: via
http://technologie.gazeta.pl/technologie/51,93479,4233784.html?i=1

MicroTAC via Malle's blog:
http://emmalle.wordpress.com/2010/06/page/3/

Beide StarTacs via The Food Understanding Culture Klub:
http://thefucklub.wordpress.com/2010/10/14/motorola-startac-startac-rainbow/  

Man bellend op een bergtop: van Videonet, via Panoramio
http://www.panoramio.com/photo/15762250

Motorola V60 door Mvintagecellphone1
http://picasaweb.google.com/Mvintagecellphone1/MotorolaV60#

Motorola MPx220 door Kris Kumar op Thoughts Media Forums,
http://forums.thoughtsmedia.com/f399/clam-shell-beauty-motorola-mpx220-smartphone-reviewed-14917.html

Reageren is uitgeschakeld omdat er geen cookies opgeslagen worden.

Cookies toestaan Meer informatie over cookies